Η Κύπρος στον Αγώνα του 1821
Από τον Οκτώβριο του 1827 ο Ιωάννης Καποδίστριας (γόνος εκ μητρός της Κυπρίας Αδαμαντίας Γονέμη από τη Λεμεσό) εβρισκόμενος στο Παρίσι, ερωτηθείς από τον εκπρόσωπο του Αγγλικού Υπουργείου Εξωτερικών Wilmot-Horton, ποια είναι τα γεωγραφικά όρια του μελλοντικού κράτους που αξιώνει η Ελληνική πλευρά, ο Καποδίστριας απάντησε: «Τα όρια ταύτα από του 1821 καθορίζονται υπό του αίματος του εκχυθέντος εις τα σφαγεία των Κυδωνιών, της Κύπρου, της Χίου, της Κρήτης, των Ψαρών και του Μεσολογγίου…».
Η εθελοντική προσφορά των Ελλήνων της Κύπρου στους εθνικούς αγώνες είναι αναμφισβήτητη και διαχρονική. Τον Ιούνιο του 1798 ο Ιωάννης Καρατζάς 31 ετών από τη Λευκωσία θα ακολουθήσει τον δάσκαλό του Ρήγα Βελεστινλή μέχρι τέλους στο φρικτό μαρτύριο του στραγγαλισμού τους από τους Τούρκους στο Βελιγράδι. Η έναρξη των ένοπλων συγκρούσεων βρήκε και Κύπριους εθελοντές να πολεμούν με τον Ιερό Λόχο στο πλευρό του Αλέξανδρου Υψηλάντη. Στις 9 Ιουλίου 1821 άρχισαν οι απαγχονισμοί και οι σφαγές στη Λευκωσία. Πρώτος απαγχονίστηκε ο Αρχιεπίσκοπος Κυπριανός και αποκεφαλίστηκαν οι Μητροπολίτες Πάφου, Κιτίου και Κυρήνειας. Σε πέντε μέρες σφαγιάστηκαν 486 Έλληνες.
Οι πρώτοι διασωθέντες από τη σφαγή, φτάνοντας στην Ευρώπη, θα συντάξουν την πρώτη Ενωτική Διακήρυξη: «Επειδή η τυραννική διοίκησις των Τούρκων μετεβλήθη ολοτελώς εις ληστείαν……μηδέν ευλαβούμενοι ουδέ των αιδεσίμων ιερέων, τους δε ιερούς ημών ναούς και οίκους, άλλους μεν εφίμωσαν, άλλους δε κατέκαυσαν, δίδοντες εις αρπαγή τα τέκνα ημών και γυναίκας, βιάζοντας αυτάς να ενεγκαλισθώσι την ανόσιον αυτών θρησκείαν και άλλα όσα τραγικά και αποτρόπαια βαρβαρική δύναμις καταχράται όπου δεν ευρίσκει αντίστασιν ….νομίζομεν ενώπιον Θεού και ανθρώπου ότι έχομεν κάθε δίκαιον να μην γνωρίζομεν πλέον διά διοίκησιν τους αιμοβόρους Τούρκους ληστάς, αλλά συμφώνως με τους λοιπούς αδελφούς ημών Έλληνας, θέλουμεν προσπαθήσει διά την ελευθερίαν ημών».
Ο φιλόλογος-ερευνητής Γιάννης Σπανός στο βιβλίο του «Οι Κύπριοι στην επανάσταση του 1821» αναφέρει ότι ο Κανάρης έφθανε συχνά στις ακτές της Κερύνειας και φόρτωνε προμήθειες και πολεμιστές για την επαναστατημένη Ελλάδα. Πολλές μαρτυρίες υπάρχουν για συγκεκριμένους Κύπριους αγωνιστές που πήραν μέρος στις μάχες της Πελοποννήσου (Δερβενάκια, Μύλους, Τριπολιτσά, Ναυαρίνο κ.λ.π.) στο πολιορκημένο Μεσολόγγι, στην Αττική και στις ναυτικές αναμετρήσεις. Σε μαρμάρινη πλάκα στο ιστορικό Πάρκο Μεσολογγίου μαρτυρείται ο θάνατος επτά Ελλήνων Κυπρίων κατά την ηρωική έξοδο. Πολλοί Έλληνες της Κύπρου εκποίησαν τις περιουσίες τους για τους σκοπούς της επανάστασης.
Συγκλονιστικές είναι και οι έγγραφες μαρτυρίες κορυφαίων ηγετών και οπλαρχηγών της επανάστασης όπως των Κολοκοτρώνη, Νικηταρά, Μακρυγιάννη, Κανάρη, Νοταρά, Γιατράκου και πλήθος άλλων, μέσα από τις οποίες υμνούνται οι Έλληνες Κύπριοι που ήρθαν το 1821 και πολέμησαν παντού στην επαναστατημένη Ελλάδα.
Σε πολλά ιστορικά αρχεία (της Βουλής, του υπουργείου Εξωτερικών, αρχείο Αγωνιστών της Εθνικής βιβλιοθήκης κ.α.) αναφέρονται λεπτομέρειες, ονόματα και γεγονότα για τη συμμετοχή των Ελλήνων της Κύπρου στην Ελληνική επανάσταση. Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει για τον ιεράρχη Φιλόθεο Χατζή από τη Λευκωσία, ο οποίος υπήρξε για είκοσι πέντε χρόνια Επίσκοπος Δημητσάνας και ενίσχυσε συστηματικά την εκπαίδευση στην περιοχή και ιδιαίτερα στις περίφημες σχολές της Δημητσάνας, της Στεμνίτσας και της Βυτίνας. Παράλληλα, μύησε στη Φιλική Εταιρεία τον ντόπιο πληθυσμό. Συνελήφθη, βασανίστηκε και πέθανε στις φυλακές της Τριπολιτσάς, λίγο πριν ο Κολοκοτρώνης απελευθερώσει την πόλη.
Οι Κύπριοι εθελοντές είχαν το δικό τους λάβαρο, λευκό με γαλανό μεγάλο σταυρό στη μέση που στο επάνω μέρος έγραφε «ΣΗΜΕΑ ΕΛΗΝΗΚΙ ΠΑΤΡΗΣ ΚΥΠΡΟΥ». Η σημαία αυτή φυλάσσεται στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο Αθηνών.
Με αφορμή την επέτειο της Ελληνικής επανάστασης κάθε χρόνο προκύπτουν, στην όποια συζήτηση γίνεται για το ΄21 παραμορφώσεις των κάθε λογής αναθεωρητισμών και των καθιερωμένων πολιτικών σκοπιμοτήτων που θέτουν φραγμούς στην ερμηνεία και στην κατανόηση των ιστορικών συστατικών και στον χαρακτήρα της επανάστασης, με αποτέλεσμα να ακυρώνεται η όποια έμπνευση μπορεί να προκαλέσει ένα τέτοιο καθοριστικό γεγονός που αφορά την εθνική μας υπόσταση. Λαός και έθνος δύο έννοιες που πρέπει να ισοπεδωθούν, είτε από την νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση, είτε εν ονόματι κάποιου άχρωμου, αντι-ιστορικού, φαντασιακού «διεθνισμού» που στην πραγματικότητα είναι η άλλη όψη του ιδίου νομίσματος.
«Όσο αγαπώ την πατρίδα μου, γράφει ο Μακρυγιάννης, δεν αγαπώ τίποτας! Να ‘ρθει ένας να μου πει ότι θα πάγει ομπρός η πατρίδα, στέργομαι να μου βγάλει και τα δυο μάτια` ότι, αν είμαι στραβός και η πατρίδα μου είναι καλά, με θρέφει. Αν είναι η πατρίδα μου αχαμνά, δέκα μάτια να ‘χω, στραβός θε να είμαι, ότι σ’ αυτείνη θα ζήσω». Εδώ η σκέψη του Μακρυγιάννη ανταμώνεται με του Θουκυδίδη: (μιλεί ο Περικλής) «εγώ πιστεύω πως όταν η πόλη προκόβει σαν σύνολο, ωφελεί τα άτομα περισσότερο παρά όταν τα άτομα σ’ αυτήν ευτυχούν, η ίδια όμως σαν σύνολο καταστρέφεται` γιατί όταν ένας πολίτης ευτυχεί ως άτομο, όταν καταστραφεί η πατρίδα του, χάνεται κι αυτός το ίδιο μαζί της, ενώ, αν κακοτυχεί μέσα σε μια πόλη που ευτυχεί, σώζεται και ο ίδιος ευκολότερα»…σημειώνει ο Δάσκαλος Ι.Θ.Κακριδής στο βιβλίο Νέα Ελληνική Λογοτεχνία της β΄Λυκείου.
Μήνυμα των Κυπρίων αγωνιστών προς το Εκτελεστικόν της 25ης Απριλίου 1825: «Σεβαστή διοίκησις! Ημείς εχάσαμεν μαζί με την πατρίδα και τας οικίας μας. Είδομεν τους συγγενείς μας εσφαγμένους και ενταύθα, απ’ αρχής του ιερού Αγώνος, αγωνιζόμενοι, τρέφομεν αυτάς τας ελπίδας, του ν΄ ανακτήσωμεν την πατρίδα ελευθέραν».
Πόσο επίκαιρο ακούγεται αυτό το κάλεσμα ακόμη και σήμερα για την Κύπρο!
Γ. Λαγκαδινός
Πηγές: Απομνημονεύματα Μακρυγιάννη
Κείμενα Μακρυγιάννη Ρέα Γαλανάκη
Αυγουστίνος Χ. Αυγουστή «Έλληνες Κύπριοι Αθεράπευτοι»
Περιοδικό Άρδην τ.111
